Phụ nữ Mường xã Yên Lương biểu diễn múa sênh tiền tại Ngày hội VHTTDL của huyện năm 2017

Đến Yên Lương, được trò chuyện với các cụ cao niên trong bản Mường kể lại rằng, không biết điệu múa sênh tiền có từ bao giờ, chỉ biết điệu múa ấy đã tồn tại trong nếp ăn, nếp ở, nếp sinh hoạt hàng ngày của đồng bào. Múa sênh tiền là điệu múa dân gian được biến tấu từ cách gõ nhịp nhạc cụ- cây sênh tiền. Nhạc cụ này gồm 3 thanh gỗ cứng: Thanh thứ nhất và thanh thứ hai được nối liền bằng một sợi dây da ngắn. Thanh thứ nhất trên đầu có hai cây đinh nhỏ, mỗi đinh xuyên qua 3 lỗ đồng tiền, có đoạn là những răng cưa được khía theo chiều ngang. Thanh thứ hai giống thanh thứ nhất nhưng chỉ có một cây đinh gắn các đồng tiền. Thanh thứ ba thì ngắn hơn, không có đồng tiền và răng cưa trên mặt nhưng lại có hàng răng cưa ở 2 cạnh hông. Đầu cây sênh tiền thêm một quả chuông nhỏ để tạo thành âm thanh rộn rã khi gõ vào nhau. Để làm được loại nhạc cụ này phải mất khá nhiều thời gian, đòi hỏi sự tỉ mỉ và tinh tế. Người múa cần có đam mê và tình yêu mới tạo nên cái hồn khi sử dụng loại nhạc cụ này.

Bà Đinh Thị Cầu, khu 5, xã Yên Lương, là một người am hiểu và gắn bó rất lâu đời với điệu múa này cho biết: Học múa sênh tiền không khó nhưng đòi hỏi sự tập trung và cầu thị. Khi múa, tay trái cầm 2 thanh có dây nối, tay phải cầm thanh thứ 3. Khi dập và mở âm thanh phách đồng tiền sẽ phát ra và tay phải uyển chuyển như múa, quẹt cạnh răng cưa vào bên cạnh của 02 thanh kia, làm phát ra tiếng sột soạt. Tay múa còn miệng hát những câu hát về cuộc sống lao động sản xuất của đồng bào mình.

Cứ như thế, những người phụ nữ trong bản dạy nhau cách múa sênh tiền. Vào dịp lễ hội đình làng, vui tết, đón xuân hay sau những ngày lao động mệt nhọc, chị em lại rủ nhau ca múa. Hiện nay, đội múa sênh tiền của xã Yên Lương gồm 8 chị em. Khi múa các thành viên dàn thành hai hàng, đôi tay nhịp nhàng điều khiển chiếc sênh tiền, đưa lên đưa xuống. Sự kết hợp khéo léo, dẻo dai giữa động tác nhảy múa và cây sênh tiền tạo nên nét đẹp của điệu múa. Múa Sênh Tiền có 5 động tác chính, những động tác múa chủ yếu là mô phỏng các nét sinh hoạt trong cuộc sống của người Mường. Những động tác ấy khi thì là động tác bê mâm cỗ trong ngày lễ hội, là việc gánh lúa trong ngày mùa bội thu, lúc thì nhún nhảy như những bước trong trò chơi đánh mảng và uyển chuyển trong động tác đánh chiêng, hay chịu dàng e thẹn của các cô gái khi nghiêng mình soi bóng bên dòng suối. Ngắm nhìn các cô gái Mường biểu diễn người xem như thấy được cuộc sống lao động, sinh hoạt của đồng bào. Bên cạnh đó, điệu múa còn thể hiện khát vọng, ước mơ về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, xua tan những điều không may mắn để đón nhận nhiều niềm vui mới. Và điều quan trọng, đồng bào múa sênh tiền còn xuất phát từ tình yêu gia đình, bản làng và mong muốn bảo tồn các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Ngày nay, do du nhập của văn hóa nước ngoài đang gia tăng, càng đòi hỏi việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc nói chung và điệu múa sênh tiền nói riêng. Nhân tố quan trọng chính là các nghệ nhân, những người am hiểu và đam mê nó, chính họ đã, đang và sẽ mang lại sức sống để điệu múa sênh tiền không bị phai nhạt. Bà Đinh Thị Diện, khu 5, xã Yên Lương cho biết: Múa sênh tiền gắn bó với tôi từ khi còn nhỏ, bây giờ khi đã có tuổi tôi vẫn tiếp tục truyền dạy lại cho con cháu mình. Khi dạy, tôi luôn nói cho các con, cháu hiểu được ý nghĩa và giá trị của điệu múa để thôi thúc thêm niềm yêu thích và đam mê trong thế hệ trẻ. Hiện nay, cứ vào dịp cuối tuần hay khi rảnh rỗi, tại sân nhà văn hóa, nhiều em nhỏ trong xã lại tập trung nhau lại và biểu diễn điệu múa này.

Cùng với việc khuyến khích các nghệ nhân truyền day, các cấp ủy Đảng, chính quyền ở Thanh Sơn còn tạo điều kiện để các cô gái Mường, đội văn nghệ của xã mang điệu múa này trình diễn trong nhiều dịp Lễ hội lớn của huyện, tỉnh, đặc biệt là dịp Lễ hội Đền Hùng hàng năm. Tiếng sênh tiền rộn ràng, đôi tay và đôi chân uyển chuyển cũng với những bộ váy Mường truyền thống đã đem lại niềm vui cho du khách và thu hút đông đảo du khách trên khắp mọi miền Tổ quốc khám phá và tìm hiểu. Đồng thời tích cực tuyên truyền để nhân dân tham gia có hiệu quả phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa", “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôi mới, đô thị văn minh”; chú trọng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào, để nét văn hóa đặc sắc này không bị mai một. Hy vọng điệu múa sênh tiền không chỉ được cộng đồng người Mường xã Yên Lương bảo tồn mà còn được nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện nhân rộng, gìn giữ và phát huy./

Phùng Huyền Trang

(UBND huyện Thanh Sơn)