Xã Hương Cần cũng là một trong những địa phương trong cả tỉnh nói chung và trong huyện nói riêng thờ cúng Hùng Vương và các nhân vật thời Hùng Vương. Nhân vật được người Mường thờ cúng phố biến nhất chính là Tản Viên Sơn Thánh – hay còn gọi là Thần rừng Sơn Tinh, con rể của vua Hùng Vương thứ 18. Đình Khoang thuộc xã Hương Cần, huyện Thanh Sơn là một trong 10 di tích trên địa bàn huyện còn gắn với truyền thuyết về thời đại Hùng Vương của người Mường. Đình thờ Tản viên Sơn Thánh và hai bộ tưởng của Ngài, đặc biệt đình còn thờ Thánh Mẫu Đinh Thị Đen, mẹ thân sinh ra thần rừng Tản Viên – Nguyễn Tuấn, con rể của vua Hùng. Tương truyền Thánh Tản Viên sinh ra ở chân núi Thu Tinh cạnh Hương Cần. Thánh được hoài thai từ hồn đá khi Thánh Mẫu đi qua đồng Móng làng Tất Thắng. Tích xưa cũng kể lại rằng Vua Hùng từng đánh đuổi giặc từ Tân Minh qua Tân Lập ra đến Hương Cần thì thắng trận thu quân về làng Lưa để ăn mừng khao quân; Thánh Tản Viên – Nguyễn Tuấn con rể Vua Hùng cũng nhiều lần đuổi đánh giặc ở Hương Cần rồi khi thắng trận thì lui về Tất Thắng để khao quân. Làng Tất Thắng xây đình Cả và làng Hương Cần xây đình Khoang để thờ Tản Viên và hàng năm xuân thu nhị kỳ hai làng này cùng các làng quanh vùng có liên quan đều mở lễ hội tưng bừng để tưởng niệm vị anh hùng thần thoại của dân tộc.

Lễ hội đã nhắc nhở mọi người luôn hướng về cội nguồn, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công đức đối với người đã có công với dân với nước. Thông qua các hoạt động của lễ hội người dân gắn bó với nhau hơn. Đó cũng là dịp để mọi người nhất là thế hệ trẻ lại có dịp để tìm hiểu, tưởng nhớ công lao, bày tỏ lòng tôn kính với vị thần của làng mình. Từ đó mỗi người đều có ý thức, trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông. Ông Đinh Văn Toạn, Thủ từ Đình Khoang, xã Hương Cần, Thanh Sơn, Phú Thọ cho biết: Đình Khoang chúng tôi thờ thánh mẫu Đinh Thị Đen, mẹ thân sinh ra Đức Thánh Tản Viên. Hàng năm cứ vào ngày giỗ của Đức Thánh Mẫu, dân làng chúng tôi lại tổ chức hội đình để tri ân công đức của Thánh Mẫu đã sinh ra Thánh Tản, đồng thời cầu mong cho mùa màng tươi tốt.

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại là niềm vui chung của tất cả các dân tộc trong đó có người Mường – cư dân bản địa sinh sống lâu đời trên vùng Đất Tổ. Hàng ngàn năm trôi qua, người Mường đã cùng với các dân tộc anh em chung tay, góp sức vào khôi phục, gìn giữ những nét đặc sắc văn hóa liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương để truyền tụng cho muôn đời sau. Để rồi, mỗi năm, vào ngày mùng mười tháng 3, dù ai đi xuôi đi ngược, đều sẽ nhớ về trảy hội đền Hùng, để được đắm mình trong không gian tâm linh, nơi cội nguồn của tình đoàn kết các dân tộc Việt Nam chung tay góp sức gìn giữ và truyền bá tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương cho các thế hệ sau.

Hương Giang- Phòng VHTT